Φαρμακευτικές Αλλεργίες

Τι είναι, πώς εκδηλώνονται και πότε χρειάζεται αλλεργιολογικός έλεγχος

Η λήψη ενός φαρμάκου μπορεί μερικές φορές να προκαλέσει ανεπιθύμητες αντιδράσεις. Οι περισσότερες από αυτές σχετίζονται με τη φυσιολογική φαρμακολογική δράση του φαρμάκου. Ωστόσο, σε ένα μικρότερο ποσοστό περιπτώσεων, ο οργανισμός αντιδρά μέσω του ανοσοποιητικού συστήματος και εμφανίζεται φαρμακευτική αλλεργία.

Η φαρμακευτική αλλεργία είναι μια αντίδραση κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα αναγνωρίζει λανθασμένα το φάρμακο ως «ξένη ουσία» και ενεργοποιεί αμυντικούς μηχανισμούς που οδηγούν στην εμφάνιση συμπτωμάτων.

Υπολογίζεται ότι περίπου 7% του γενικού πληθυσμού εμφανίζει κάποια μορφή φαρμακευτικής υπερευαισθησίας.

Πότε εμφανίζεται η αλλεργική αντίδραση σε φάρμακο

Οι αλλεργικές αντιδράσεις στα φάρμακα χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες, ανάλογα με το πόσο γρήγορα εμφανίζονται τα συμπτώματα μετά τη λήψη του φαρμάκου.

Άμεσου τύπου αλλεργικές αντιδράσεις

Οι αντιδράσεις αυτές εμφανίζονται μέσα σε λίγα λεπτά έως μία ώρα από τη λήψη του φαρμάκου.

Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• κνίδωση (κοκκινίλες ή «πετάγματα» στο δέρμα)
• αγγειοοίδημα (πρήξιμο σε πρόσωπο, χείλη ή βλέφαρα)
• φαγούρα στο δέρμα
• βήχα ή δύσπνοια
• ρινική καταρροή και φταρνίσματα
• κοιλιακό πόνο, εμετό ή διάρροια
• ζάλη ή πτώση της αρτηριακής πίεσης

Σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί αναφυλαξία, μια σοβαρή αλλεργική αντίδραση που απαιτεί άμεση ιατρική αντιμετώπιση.

Τα φάρμακα που συχνότερα προκαλούν άμεσου τύπου αντιδράσεις είναι:

• αντιβιοτικά (ιδίως τα β-λακταμικά όπως πενικιλλίνη και αμοξικιλλίνη)
• μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (π.χ. ασπιρίνη)
• σκιαγραφικές ουσίες για απεικονιστικές εξετάσεις
• ορισμένα χημειοθεραπευτικά φάρμακα
• βιολογικοί παράγοντες

Επιβραδυνόμενου τύπου αλλεργικές αντιδράσεις

Οι αντιδράσεις αυτές εμφανίζονται αρκετές ώρες ή ακόμη και ημέρες μετά τη λήψη του φαρμάκου.

Τα συνηθέστερα συμπτώματα είναι:

• δερματικά εξανθήματα
• κνησμός
• ερυθρότητα στο δέρμα
• πυρετός
• σε πιο σπάνιες περιπτώσεις σοβαρές δερματικές αντιδράσεις

Τα φάρμακα που ενοχοποιούνται συχνότερα είναι:

• αντιβιοτικά
• αντιεπιληπτικά φάρμακα
• μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη
• αντιφυματικά φάρμακα
• φάρμακα για το ουρικό οξύ (π.χ. αλλοπουρινόλη)

Γιατί εμφανίζεται φαρμακευτική αλλεργία

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η αλλεργική αντίδραση δεν εμφανίζεται την πρώτη φορά που λαμβάνει κάποιος ένα φάρμακο.

Αρχικά, το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να ευαισθητοποιηθεί, δηλαδή να αναπτύξει αντισώματα ή ειδικά κύτταρα εναντίον της ουσίας.

Σε επόμενη λήψη του φαρμάκου, το ανοσοποιητικό σύστημα αναγνωρίζει την ουσία και ενεργοποιεί την αλλεργική αντίδραση.

Ποια φάρμακα προκαλούν συχνότερα αλλεργία

Θεωρητικά οποιοδήποτε φάρμακο μπορεί να προκαλέσει αλλεργική αντίδραση. Ωστόσο, συχνότερα εμπλέκονται:

• αντιβιοτικά
• μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα
• σκιαγραφικά που χρησιμοποιούνται σε ακτινολογικές εξετάσεις
• αναισθητικά φάρμακα
• χημειοθεραπευτικά φάρμακα

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση της φαρμακευτικής αλλεργίας βασίζεται κυρίως:

• στο λεπτομερές ιατρικό ιστορικό
• στον χρόνο εμφάνισης των συμπτωμάτων
• στο είδος της αντίδρασης

Όταν χρειάζεται, ο αλλεργιολόγος μπορεί να προτείνει:

• δερματικές δοκιμασίες αλλεργίας
• αιματολογικές εξετάσεις
• δοκιμασία πρόκλησης φαρμάκου

Η δοκιμασία πρόκλησης είναι μια ελεγχόμενη διαδικασία κατά την οποία το φάρμακο χορηγείται υπό ιατρική παρακολούθηση, ώστε να επιβεβαιωθεί αν μπορεί να ληφθεί με ασφάλεια.

Τι πρέπει να κάνετε αν υποψιάζεστε αλλεργία σε φάρμακο

Εάν εμφανίσετε συμπτώματα μετά τη λήψη ενός φαρμάκου:

1. Διακόψτε τη λήψη του φαρμάκου και ενημερώστε άμεσα τον γιατρό σας.
2. Κρατήστε τη συσκευασία του φαρμάκου ή σημειώστε την ονομασία του.
3. Μην επιχειρήσετε να το λάβετε ξανά χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
4. Απευθυνθείτε σε αλλεργιολόγο για εξειδικευμένο έλεγχο.

Η σωστή αξιολόγηση είναι πολύ σημαντική, γιατί πολλές φορές μια αντίδραση δεν είναι πραγματική αλλεργία. Η λανθασμένη διάγνωση μπορεί να οδηγήσει σε αποφυγή φαρμάκων που θα μπορούσαν να είναι ασφαλή και πολύ χρήσιμα.

Πώς αντιμετωπίζεται η φαρμακευτική αλλεργία

Η βασική αντιμετώπιση είναι:

• η αποφυγή του φαρμάκου που προκάλεσε την αντίδραση
• η αποφυγή φαρμάκων της ίδιας χημικής οικογένειας

Μετά τον αλλεργιολογικό έλεγχο, ο ασθενής λαμβάνει γραπτές οδηγίες για:

• τα φάρμακα που πρέπει να αποφεύγει
• ασφαλείς εναλλακτικές επιλογές θεραπείας

Όταν το φάρμακο είναι απαραίτητο

Σε ορισμένες περιπτώσεις το φάρμακο που προκάλεσε αλλεργία είναι απαραίτητο για τη θεραπεία μιας σοβαρής νόσου.

Τότε μπορεί να εφαρμοστεί ειδική διαδικασία που ονομάζεται απευαισθητοποίηση, κατά την οποία το φάρμακο χορηγείται σταδιακά και με ασφάλεια σε νοσοκομειακό περιβάλλον.